mannurat.com mannurat.com mannurat.com mannurat.com mannurat.com mannurat.com

mannurat.com 12/29/2004

baro, wenno maysa pay a pagpanablaagan

nangaramidak iti maysa pay a pagikur-itak.

mannurat.com met laeng ti naganna. ta rantak a mirror wenno bak-ap met laeng daytoy blagko ditoy blogger.com.

wenno extension sa ketdi lattan. nayon a pagpanablaagan. wen, kasta lattan ngatan.

magustuak ngamin ta 'tay wordpress daydiay a pagpanablaagan. maysa kadagiti kapintasan a blogging system ti wordpress kadagiti testestingek a blog apps ken content management system (kas koma iti movable type, b2, phpnuke, mambo, kdpy.) mas nawayaka a mangbutingting iti daytoy wordpress ngem iti blogger ta kasla bukodmo ngamin ti server. ad-adu't featuresna a mayat.

kitaenyo man ketdi no mayat met lang.

(diak ammo ta paspasmokko pay laeng ket adda met nakasukal a dagusen, hehehe! nasiglat a talaga ni gayyem joel nga agsukisok!)

mannurat.com 12/28/2004

didigra pay, didigra latta

tsunami (from AP)
nakaam-ames daytoy kalamidad a napasamak iti indian ocean, nagginggined iti nakapigpigsa iti datar ti taaw a nangparnuay kadagiti tsunami a nangdarup kadagiti coastal areas ti adu a pagilian iti asia, iti lawlaw ti indian ocean. iti pannakaibablag daytoy ita, addan 26,000 a bilang dagiti natay (update [03jan05]: dimmanonen iti nasurok a 155,000 dagiti nabilang a napasag!). manaynayonan a manaynayonan dayta a bilang iti di bumurong a rinibu pay ta rinibribu pay dagiti mapukpukaw nga inakup ken inrareb ken inwallages ken inlemmes dagiti simmalpa a nagdadakkel a dalluyon.

apo metten. kalkalpas met la dagiti bukodtayo a kalamidad ken didigra ditoy filipinas. nakarkaro met ti namay-an ti nakaparsuaan kadagiti kakabsattayo nga asiano. saan ketdi a makuna a bales ti nakaparsuaan daytoy ginggined, delubio wenno tsunami. a kas kunkunatayo iti napasamak a laylayus iti pagiliantayo a pabasolentayo ti pannakapugipog dagiti bakir ken bantaytayo. natural a talaga a disaster. sinno koma't pabasolen no agginggined ken agdelubio? yamanentay' laengen ta saan a nairaman ti filipinas nupay nalawlawtayo iti baybay kada taaw. kas man nakataltalged ti filipinas a naisalakan iti napasamak a delubio iti indian ocean ta adda dagiti pingir a daga ti indonesia (sumatra) ken thailand (bandana't phuket) a nagsaripda iti idadarup met koma dagiti dalluyon kadagiti playa ti filipinas nangruna iti paset ti mindanao ken palawan. ta adayo ti naabot ti aringgenggen ti ginggined iti tukot ti taaw--nakadanon pay dagiti nadamsak a dalluyon sadiay africa, iti somalia.

saan ketdi latta a natalged ti filipinas ken dadduma pay a nasion iti asia a saan ita a naapektaran ti delubio iti indian ocean. addatayo, nairaman ti filipinas, iti kunkuna dagiti sientista a "barikes ti apuy" iti taaw pacifico. addaantayo iti bukod a philippine trench a makunkuna. kasla cordillera daytoy dagiti bulkan iti uneg ti taaw ken kasla naablatan nga uleg a rippi iti uneg ti daga. isu a ditay' la ammo, kas iti di mapakpakadaan a ginggined iti sang-at, kasta met laeng ti aringgenggen iti tukot ti taaw, paggammuan la ta addaytan. bareng, a, no tarimanendan dagiti warning systems ti tsunami tapno mapakadaan no bilang adda tapno makapagbakwit dagiti adda iti asideg ti baybay no kua sakbay ti isasabuag dagiti mangalun-on a dalluyon.

malagipko la ket ngarud ti nobela ni gayyem joel, ti "aligagaw iti law-ang" a madama a maiserserye iti bannawag. adda met kasla tsunami a napagteng iti nobela gapu iti panagbaliw ti magnetic forces ti lubong sadiay. saan ngata, gayyem jbm, nga adda met a talagan sumungsungad nga aligagaw iti law-ang nga isu a napasamak ti delubio iti indian ocean? alaket, itay la nabiit ket adda kano bandus a natnag idiay jakarta, indonesia. sa ket itay laeng manen nabiit, naipadamag nga adda kano dakkel nga asteroid a mapagam-amkan a mangdungpar iti lubong inton 2029! "asteroid 2004 mn4" ti naganna. apan kano a 1,300 kadapan ti kaatiddogna, namak payen no agpayso a makilinnipong iti lubong!

aho, kaam-amak, gayyem, makapaaligagaw a talaga! sapay ta ficcion la koman daytoy asteroid 2004 mn4! (update [29dec04]: pagpiaanna, iti kaudian a panagamiris ti nasa [28dec04], nayalud-od ti karkulo a petsa ti impact ti nasao nga asteroid iti abril 13, 2053 ket kimmapsut ti torino scale ti mn4 iti 1 laengen [sigisgud ket dimmanon pay iti torino scale 4]. ngem di ammo kadagiti masungad nga al-aldaw ken tawtawen, a, ta agbaliwbaliw met ti turong wenno orbitna ti asteroid.)

mannurat.com 12/17/2004

2 pay a neruda

nagpintas daytay patarus ni gayyem joel iti maika-13 a poema ni pablo neruda iti "Veinte poemas de amor y una canción desesperada". addaytoy, natignayak met, manen, a mangipatarus met iti neruda. panggepko koma ngamin nga ipatarus amin iti iloko ti veinte poemas ken 'diay cancion. binusatak iti kapopularan, ti maika-20 a poema. ngem diak metten maitultuloy, agtaltalinaed lattan a pangted. marigatanak ngamin. saan a basta met nga obra daytoy agipatarus. kaska met la agputputar. saan a maliklikan ti panangtedmo iti bukodmo a reading, pamanunotan, interpretasion iti ipatarusmo a texto. nangruna no agduma ti lugar, kultura, aglawlaw ken panawen ti agipatpatarus iti maipatpatarus. ikarigatam a tiliwen ti intension ken expektasion ti autor ken ti sinurat. no kua, agtinnag a literal no di maaluadan. no kua ,kayatmon a bukodan ti texto ta no kua, tagikukuaennaka metten a maminpinsan ti texto, makitam ti bagim iti/kadagiti persona.

ti rigatna pay, iti daytoy panagdurdursok datao a mangyiloko iti sumagmamano a daniw ni neruda, kasla ketdi segunda mano ti texto a pakakumikomak. wen, ta patarus met laeng daytoy nga english manipud iti orihinal nga español ni neruda. pagdaksanna ta saanko nga inkaskaso wenno inyul-ulo ti sabjeksko idi nga spanish 101 ken 102 iti colegio. wen, naabotak pay ti spanish subjects iti college (no apay ketdi ngamin nga inikkatdan, a! kasano pay ita a maawatan ken maapresiar kas pagarigan dagiti orihinal a texto kas pagarigan da rizal, morga, recto ken dagiti nalatak nga españoles ken/wenno latino americanos a mannurat a kas kada neruda, marquez, lorca, mistral?). diak man ammo ta naipasak met dagidi a sabjekko ngem awan a pulos simrek iti ulok. pagay-ayatko ti agbasa iti español a texto ken cancion ngem diak maaw-awatan. malaksid laeng ciempre iti manmano nga español a balikas a gagangayen a maar-aramat iti iloko wenno filipino. immuna a nagbalawak iti daytoy a kunaek a disabilidad ti pinoy iti cultura ken/wenno lenguahe nga español idi naglatak ti grupo dagiti ubbing a puerto ricans a kumakanta a menudo (di ngata ammo dagiti agtutubo itan a ni sikat a sikat a ricky martin ket sigud a kameng ti menudo, isu idi ti kaubingan iti grupo idi im-immay pay ti menudo iti filipinas, cute nga ubing idi ket itan hunk na hunk metten!), ta adda cancionesda nga spanish, aysiay, diak met maawatan! aglalo manen idi mangngegko dagiti spanish songs ni julio iglesias wenno ni jose feliciano, kunkunak inkabesak met la koma dagidi spanish subjectsko!

ngem sabalinton a saritaan man dayta maipapan iti patarus ken panagipatarus, is-ispanis, menmenudo...

adtoy man ngarud ti dua pay nga inyilokok a neruda (ti umuna ket isu ti primera poema iti "veinte..." ket ti met maikadua a daniw, diak masinunuo no ania a coleccion ti naggapuanna [adda naalak nga orig spanish ti sumagmamano a libro ni neruda kas iti "cien sonetos de amor," "canto general," "residencia en la tierra," el libro de las preguntas" ngem diak masapulan. ania ketdi koman, a, aya no ammok ti agespaniol, numuna ta diak makasarak iti english version dagitoy a colleccion!] contrast daytoy a daniw mangiparangarang iti marxista a a nakem ken pakinakem ni neruda iti immuna a romantico a daniwna):


Bagi ti Babai

Bagi ti babai, puraw a turturod, puraw a lupluppo,
kaska la maysa a lubong, sisusuko a nakaidda.
Tukodennaka 'toy narusanger a bagi ti mannalon
ket lumagto ti anak manipud iti tukot ti daga.

Agmaymaysaak a kas iti usok. Linibasandak dagiti billit,
ket ginabsuonannak ti rabii iti nasabrak a panangsakupna.
Minulika a kas igam tapnon maalawko ti bagbagik,
kas maysa a bala iti panak, maysa a bato iti palsiitko.

Ngem dumteng ti oras ti panagibales, ket ay-ayatenka.
Bagi ti kudil, ti lumot, ti mailiwan ken napalet a gatas.
O dagiti baso ti barukong! O dagiti mata ti kaawan!
O dagiti derosas a sabong iti rusok! O dayta timekmo, nabannayat ken naliday!

Bagi ti babai, agtalinaedak iti asim
Ti wawko, ti awan inggana nga essemko, ti agbaliwbaliw a dalanko!
Nalidem a lanlansad-karayan a pagsaysayasayan ti agnanayon a wawko
ken pakaan-anudan ti kettangko, ken ti di mamingga a saem.


Dagiti Diktador

Adda angot a nagtalinaed iti kaunasan:
napaglalaok a dara ken bagi, maysa a kumutikot
a petalo a makapaalidukdok.
Iti nagbabaetan dagiti pinuon ti niog napno dagiti tanem
iti nasnaspig a tultulang, iti di makauni a sakuntip-patay.
Agbitbitla ti nakain-inaka a diktador
addaan dakkel a kallugong, balitok a sallapid, ken kuelio.
Sumilsilap a kas relo ti bassit a palasio
ket dagiti garakgak a de-guantes
no kuan ballasiwenda dagiti pasilio
ket kaduaenda dagiti natay a timek
ken dagiti kaikalkali nga asul a ngiwngiwat.
Saan a makita ti panagsangsangit, kas iti mula
a ti bukbukelna awan sardengna nga agtintinnag iti daga,
a ti dadakkel ken bulsek a bulbulongna agbiag uray awan lawag.
Dumakdakkel ti gura rukod iti rukod,
das-al iti das-al, iti nakaam-amak a danum ti lipnok,
addaan iti subsob a napno iti nana ken ulimek.


mannurat.com 12/14/2004

babay, fpj

natayen ni fpj.

ronald allan kelly poe, 1939-2004.

ket maysa manen nga icon, (wen, makuna nga icon ni fpj ti popular a kultura a pinoy, ngarud cultural icon) ti pimmanaw/pimmusay.

ngem kas icon, saan a pumanaw, saanto a pumusay. no living movie legend, kunkunada idi, itan naan-anayen a legend, leyenda iti industria ti pelikula a pinoy.

saanak nga exactly a pro-fpj. diakto pay imbotos idi isuna (ni bro. eddie ti imbotosko). actually, diak kayat a politiko wenno agpolitiko ni fpj. saanna a bagay. saan a dina ammo ti agpresidente wenno ti agpresidentiable. ngem saanna a talaga a bagay. in fact, dina a talaga met ket kayat. pinilpilitda laeng. ta no adda koma intensionna, idi pay, a, koma a simrek iti politika. lakana la koma ti nagmayor, naggobernador, nagdiputado, nagsenador. kasla ken ni erap, a nagmayor, nagsenador, nagbisepresidente, nagpresidente. ngem anian ta pinilpilit laeng, piman, dagiti antukab iti turay ken poder a naggagem nga agari-ari koma no bilang ta nangabak a presidente ni fpj.

wen, diak idolo ni fpj. a kas politiko man wenno artista. ngem ciempre, kayatak met a binuybuya idi dagiti peliculana idi ubingak. ta mahiligak met idi iti kobkoboy a cine. daytay no mairana, a, a makabuya iti cine datao idi. kaaduanna a black and white a pelicula a fernando poe jr. ti malagipko unay ita a nabuyak a pelicula ni fpj ket ti "esteban" a no sadino ket maysa a bulsek ti bida, ni fpj kas esteban. diak malagipen ti estoriana ngem ciempre, uray bulag, nakalalaing a makilaban ni esteban babaen ti gemgemna ken ti dakkel a kasla pugupog a sarukodna. ngem no igoogleko ita daytoy a pelicula, maammuak a 1973 idi ken indirihe ni celso ad. castillo. malagipko ketdi a kaduak daydi tatangko a napan nagbuya, iti sigud a reybal theatre idiay bambang, nueva vizcaya (awan itan ti reybal theatre a pagsinean idiay bambang). mano la tawenko idi, ay, mapan a lima añosko la idi.

ngem, saan la dayta met, ciempre, dagiti fpj movies a nabuybuyak. nabuyak met dagiti "kapag puno na ang salop" seriesda ken ni eddie garcia, with paquito diaz. diak la a nabuybuya pay dagiti "ang panday" seriesna a naadaw iti komiks ti paboritok idi a komiks writer, ni carlo j. caparas (makuna nga idolko ni caparas idi, kasta met ni mars ravelo, pablo gomez, jim fernandez, no komiks ti pagsasaritaan ta certified komiks addict datao idi addaak iti elemntaria ken haiskul; ngem itan diak kursunada dagiti pelicula nga ar-aramiden ni caparas, nangruna dagiti "massacre movies"na, kunaek a pangkomiks la isuna). nabuyak ketdi ti "kahit konting pagtingin" a peliculada ken ni sharon cuneta. ay, makaellekak iti kinakorni ken kinabaduy piman ni fpj dita a cine, lalo iti panagkantana iti cancion a "kumusta ka?"

ngem saanak nga agpatingga kadagita ti buyaekto pay a pelicula ni fpj. kayatko pay a mabuya ti adu a cinena, nangruna dagiti immun-una. mas daan, mas kaykayatko ngem dagiti naud-udi a peliculana. kayatko koma a mabuya dagiti peliculana iti '60s ken '70s. ngem pakakitaan/pakabuyaan pay kadi kadagita ta saanda metten a comercially available? dapat ipalabasda manen koma, idigitizeda iti vcd ken dvd, kas tribute iti "ari ti pelikula a pinoy."

rest in peace ngarud, fpj.

mannurat.com 12/09/2004

layus, part II: dagiti ladawan



adtoyen ti sumagmamano a ladawan a naalak kabayatan ti layus. sumagmamano laeng ta diak met a rinanta ti agala a talaga ta makumikom idi datao nga agikangkanawa iti kurkurantong. ala dagitoy nga insingitsingitko kabayatan ti buribor, alikaka, danag, bannog, ay-ay, kdpy.

bareng manayonakto ti textona daytoy a pagteng tapno agbalin a naan-anay a salaysay.

adda ditoy dagiti ladawan.

mannurat.com 12/07/2004

bagyo, layus...

ay, anian dagitoy a didigra ken kalamidad a dumdumteng... awan duliananna, no saannaka man nga apektaran a direkta wenno literal dagitoy a saplit ti panawen wenno bales ti nakaparsuaan, mairamramankanto latta kadagiti das-al daytoy a krisis iti panagbiag, iti ekonomia ti pagilian...

nairamanak met, nairamankam' met a sangapamilia iti layus a pinarnuay ni yoyong iti tanap ti cagayan. nupay super-bagyo a naawagan gapu iti pegges ti werretna, saan ketdi a ti anginna ti nangibati iti damsak ken didigra kadakami iti tanap, nangruna iti nueva vizcaya, isabela ken cagayan. danum, danum, nakadakdakkel-nakaungunget-nakaamamak a layus ti nangarinebneb ken nangpalned iti adu a barangay kadagiti ili a naginduyasan ti rio grande de cagayan, ti maibilang a kaatiddogan ken kalawaan a karayan iti pagilian.

kinapudnona ket kasibsibet la ni yoyong, awanen ti typhoon signal warning. agin-init payen iti dayta a bigat ti disiembre 3, biernes, idi mangrugi a ngumato ti danum ti cagayan river ket in-inut a linapunosna dagiti nababa a paset ti siudad ti tuguegarao (a yanmi). naammuanmi iti radio nga agiburburuang gayam ti magat dam idiay ramon, isabela ta napigsa ti inflow ti danum nga aggapu kadagiti tributaries ti magat/cagayan river iti surong (vizcaya, quirino).

addayta, al-aldaw a sumanitsit ti init ket in-inut metten a ngumatngato ti danum--dimi man ipagpagarup a malayus gayam ti lugarmi, ti subdivision a yanmi, ne, ket addaytan a dumakkel a dumakkel ti danum ket lapunosennan ti nalawa a minaisan iti likudan ti bungalowmi. ania pay, rinugianmin ti agbakwit, ti agikanawa kadagiti napateg a gamigam ken alikamen. ti ket rigrigatko a nangibunag, a, kadagiti librok piman agraman adu a magmagasin, pagiwarnak ken adu a pappapel (kaaduanna a dagitay maur-urnong a notes ken ti la adda reference/research materialsko kadagiti planok a suraten) kalpasan a maisafetymi dagiti napateg nga alikamenmi. daytoy ti rigatna met gayam no adu la unay ken adu la amin ti urnongmo a libro ken pappapel ken bambanag a dadaelen ti danum, kunkunak man iti bagbagik. ay, anusam, a, bagi ta mahiligka met iti liblibro, durgi!

sumipngeten idi maingatomi dagiti naikanawami a gamgamitmi. dandani pagatbarukongen ti danum! binay-anmin dagiti dadduma nga alikamen ken kurkurantong, bay-am ditan a mabasa wenno madadael, an'a ngarud. naimbag ketdi ta addada kakaarruba nga up and down ti unitna iti subdivisionmi ket isuda pay laeng ti nagkamanganmi a bubunggalo laeng ti balayna.

dakkel pay laeng a pagyamyamananmi ta kastoy laeng ti nagpasaranmi, ti bingaymi iti didigra ti layus. kadagiti dadduma a barangay ken lugar iti cagayan, nakarkaro ta addada pay nalipos ti balbalayda, naarinebneb nga interamente ti taengda ket awan naikankanawada a gamitda. ngem nakarkaro manen dagiti dinalapus ti flashfloods iti aurora ken quezon... maibilang pay laeng a nagasatkami ngata ta sumagmamano la a gamit ti napukaw ken/wenno nadadael. dagiti daksanggasat a dadduma, saan la a pagtaengan wenno alikamen ti napukawda ngem adu a biag ti naipatli...

(addanto nayonna daytoy a panablaagko maipapan iti kallabes a dakkel a layus iti cagayan valley. padasekto pay ti mangiposte iti ladladawan...)

mannurat.com 12/02/2004

didigra ken paskua

parol
disiembre manen. ngem anian a pammasungad ni disiembre ta adtoy nga agsasaruno dagiti kalamidad iti man bulsa wenno panawen (as in weather, weder-weder lang 'yan). bagyo nga agkakamakam, agsipungtuan, unding-violeta-winnie-yoyong, a nangidateng iti didigra ti nakaparsuaan--bakir ken bantay nga inaradas dagiti mananggundaway, dagiti rapas a rapist ti rekursos naturales, mannibrong ti troso, mammugipog ti bakir ken bantay...

ay, makapungtotak kadagitoy a nakas-ang a didigra a das-al ti tao iti padana a tao, kakaasi dagiti kaaduan a babassit a mangurkuranges a patinayon lattan nga agkamkamat iti anges ket itan sipapanes... ay, daniwak kamman ngem agkurangak iti tignay ken paratignay ita.

paskua latta, a, ti masungad ken mapadaanan, kas ipasimudaag dagiti tumpuar a parol ken patay-sindi, agkidem-agmulagat, agkiremkirem a silsilaw. kulturat' paskua, kulturan' pinoy, paskua latta iti baet ken bayat ti aniaman a didigra. rumimat-rimat latta ti materialista a paskua ti comercialisado a disiembre a pangaw-awir ni pinoy iti isip ken bagina a naglasat kadagiti nagkaaadu a kalamidad ken anomalia ti naglabas a tawen...